على صدرايى خويى

32

كافى پژوهى در عرصه نسخه هاى خطى ( فارسى )

همچنين نسخه‌اى از روضة الكافى ، در دست است كه ملّا صالح ، آن را كتابت و بر آن ، حاشيه نوشته است . چند نسخهء ديگر از الكافى نيز در دست است كه بلاغ و اجازاتى از ملّا صالح مازندرانى در آنها به چشم مىخورد ، كه در ذيل ترجمهء مازندرانى ذكر خواهد شد . 2 . نشان‌هاى سماع و انهاء و بَلاغ و مقابله و قرائت در نسخه‌هاى الكافى يكى ديگر از اطلاعات با ارزشى كه در اغلب نسخه‌هاى خطى الكافى ، به چشم مىخورد ، نشان‌هاى سماع ، بلاغ ، مقابله و قرائت است . اين نشان‌ها در حواشى نسخه‌ها و براى تأييد صحت نسخه و نيز گواهى شركت شاگرد در جلسهء درس بوده و اغلب به خط دانشمندان بزرگ و اساتيد مشهور ، تحرير شده است . اين نشان‌ها گاهى در يك كلمهء « بلغ » خلاصه مىشود و گاهى نيز مبسوط نگاشته شده و نام نويسندهء نشان ( استاد ) و نام كسى كه نشان براى وى نگاشته شده ( شاگرد ) و نيز تاريخ تحرير را شامل مىگردد . تنوع عبارت در اين نشان‌ها بسيار زياد است . علائم و عبارت‌هاى رايج در اين نشان‌ها عبارت‌اند از : « بلغ » ، « بلغ قبالًا » ، « بلغ قرائةً » ، « بلغ سماعاً » ، « بلغ قبالًا أيّده اللّه تعالى » ، « بلغ سماعاً أيده اللّه تعالى » ، « بلغ منّى سماعاً أيّده اللّه تعالى » ، « أنهاه أيّده اللّه تعالى » . اعتبار و اهمّيت اين نشان‌ها از چند جهت است . اوّلين ارزش آن ، مورد اعتماد بودن نسخه‌اى است كه اين نشان‌ها در آن ، تحرير شده است . ارزش ديگر آن ، اثبات موقيعت علمى براى كسى است كه استادش اين نشان را براى وى نوشته است ؛ زيرا اين نشان‌ها ، تأييدى براى حضور شاگرد در كلاس و همچنين اعتماد استاد بر فهم اوست . در يك نسخه ، تعداد نشان‌ها به وفور تكرار مىشود ؛ زيرا در پايان هر درس در حاشيهء جايى كه درس آن روز به آن جا ختم مىشده ، علامت بلاغ تحرير گرديده است . البته نشان بلاغ براى تأييد مقابلهء نسخه با نسخهء ديگر ، يا قرائت نسخه بر استاد نيز به كار مىرفته است و معمولًا در پايان نسخه ، نشان سماع يا انهاء ، به بيانى